Kreyòl Pale, Kreyòl Konprann: 5 Rezon Nou Dwe Pran Lang Kreyòl La Oserye

Pa gen anpil Ayisyen ki angaje kreyòl nan vi entelektyèl yo. Pi fò, si e pa tout, Ayisyen pale bon jan Kreyòl, men yo pa souvan ekri l, yo pa pwodwi konesans an Kreyòl. Gen lekòl an Ayiti ki pa menm pran tan pou yo aprann elèv yo pale ak ekri Kreyòl, yo pase plis tan ap montre elèv yo aprann Fransè, Anglè, ak Panyòl. Konbyen nan elèv sa yo ki janm gen chans kite Ayiti pou yo al itilize lang sa yo aletranje? Lè ou gen yon popilasyon ki pa ka li ni ekri nan lang matènèl li, se nan analfabetis ou ap envesti. Ki vle di, peyi a ap repwodwi pa sèlman inegalite men yon popilasyon ki pa ka li ni ekri a nivo li ta sipoze kabap. Li difisil pou yon moun aprann pale yon dezyèm lang si li pa byen metrize premye lang li.Anpil peyi, espesyèlman an Ewòp, ki gen popilasyon ki vrèman bilang, itilize yon pratik kote yo aprann anglè kòm lang etranje pandan y ap metrize lang matènèl yo. Si nou vle kreye yon popilasyon ki bilang, nou dwe rekonèt ke pi fò elèv an Ayiti, se kreyòl yo pale lakay yo. Fò nou itilize kreyòl kòm lang prensipal peyi a epi trete fransè kòm sa li ye a, yon lang etranje. Apre sa, fò gouvènman an avèk Akademi Kreyòl la envesti nan Ayisyen ki itilize kreyòl nan sa yo fè, pou nou ka gen plis zouti kòm liv, medya, elatriye an kreyòl. 

Men 5 Rezon Nou Dwe Pran Lang Kreyòl La Oserye: 

  1. Se Lang Ou Li Ye
  • Menm lè gen lòt peyi ki pale lang Kreyòl ki sanble a pa nou an, Kreyòl Ayisyen an se yon lang inik li ye. Lè ou itilize l, ou ede l pouse plis rasin!
  1. Fyète
  • Li se lang zansèt nou. Ki vle di si nou fann li plizyè bò, nou ap jwenn istwa nou, eritaj nou, ak lavni nou vlope anndan l.
  1. Pwodiksyon / Demokratizasyon Entelektyèl
  • Pa gen anpil liv avèk materyèl/zouti syantifik ki ekri an Kreyòl pa egzanp, gen anpil rechèch, liv, ak lòt materyèl ki poko fèt an Kreyòl. Ekri an Kreyòl pou ou enspire pèp la!
  • Lè ou deside pataje enfòmasyon an Kreyòl, desisyon sa a demokratize konesans ou ap pataje a paske tout Ayisyen jwenn yon opòtinite pou yo konprann! 
  1. Koneksyon Lokal/Rejyonal
  • Istwa Karayib la trè konplike, gen anpil lòt peyi ki pale Kreyòl tankou nou kòm Gwadloup e Matinik. Lè ou kreye an Kreyòl, se yon fason pou nou dekouvri youn lòt. 
  • Gen lòt peyi ki pale Kreyòl ki baze sou Anglè ak Panyòl, lè nou bay Kreyòl nou an valè, nou ka enspire yo fè menm bagay la.
  1. Aprann Lang Etranje Vin Pi Fasil
  • Ayisyen renmen vwayaje e gen anpil nan nou ki vle aprann lòt lang. Anpil rechèch demontre ke lè ou metrize premye lang ou, li vin pi fasil pou ou aprann yon dezyèm oubyen twazyèm lang!
  • Lè ou byen metrize Kreyòl la,  li ap vin pi fasil pou ou aprann yon lòt lang. Lè ou aprann yon lòt lang, ou vin gen posibilite pou ou konekte avèk yon lòt kilti e aprann plis enfòmasyon nan lavi ou.

Opinyon

1 commentaire Laisser un commentaire

Votre commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l’aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l’aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l’aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l’aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s

%d blogueurs aiment cette page :